Het valt onder de oerbehoeftes van een kind om vanaf het allereerste begin geliefd, gerespecteerd en serieus genomen te worden in alles wat het is: in hoe het eruit ziet, hoe het zich voelt en hoe het zich uitdrukt. Pas als een kind zich veilig voelt om zichzelf te zijn, kan het zich op een gezonde manier geleidelijk van zijn ouders losmaken en uitgroeien tot een emotioneel volwassen persoon.

Emotioneel onvolwassen ouders

Maar als een ouder zelf geen ouders heeft gehad die hem deze liefde, warmte en dit respect konden geven, dan is hij vaak zelf ‘behoeftig’. Dat wil zeggen, op zoek naar iets wat hij van zijn ouders niet kon krijgen: iemand die hem liefde en geborgenheid geeft, begrijpt en serieus neemt.

Onvervulde behoefte

Als zo’n behoefte onbewust blijft en de ouder doet er niets aan om zichzelf te ontwikkelen en te helen, dan zal hij (onbewust) blijven proberen zijn onvervulde behoefte alsnog op allerlei surrogaatmanieren te bevredigen. Hij of zij zoekt die bevrediging door bevestiging te zoeken bij personen die de ouders als het ware vertegenwoordigen, zoals de partner en de kinderen.

Het kind zorgt voor zijn behoeftige ouders

Vooral de eigen kinderen zijn hiervoor ‘geschikt’. Een kind is immers beschikbaar en ‘kneedbaar’: je kunt het zo opvoeden dat het wordt zoals jij dat wilt. En omdat een kind volledig is overgeleverd aan zijn ouders en zijn leven letterlijk afhangt van hun aandacht en liefde, is het er als geen ander toe bereid om zich aan te passen aan de behoeften van zijn ouders. Een kind voelt haarfijn aan wat zijn ouders nodig hebben en geeft ze in ruil voor hun ‘liefde’ en goedkeuring intuïtief en onbewust het respect, de aandacht en bewondering waar zij om vragen.

Als een ouder zich als kind zwak en onmachtig heeft gevoeld, kan hij zich nu sterk voelen door zijn macht te doen gelden, hij kan van het kind verlangen dat er naar hem geluisterd wordt en dat er respect voor hem getoond wordt. Eindelijk kan de ouder voelen dat hij in het middelpunt van de belangstelling staat.

Eigen behoeftes en gevoelens verdringen

Een kind van ‘behoeftige’ ouders leert zich al heel jong aan te passen en daarmee zijn eigen behoefte aan liefde, respect en medeleven te verdringen, evenals ongewenste emoties als angst, verlatenheid, woede, machteloosheid en jaloezie. Het begint negatieve gedachten over zichzelf te denken als ‘Het ligt aan mij dat mamma zo doet’. Kinderen leggen de schuld van nature bij zichzelf.

Afweermechanismen

Dit zijn bekende afweermechanismen waarmee een kind zichzelf beschermt tegen pijnlijke ervaringen. Door de waarheid te verdringen of te verdraaien, een illusie te creëren, overbrugt het kind de kloof tussen zijn diepe verlangen naar liefdevolle ouders die hem zien voor wie hij is en de realiteit, namelijk een vader of moeder die de eigen behoeftes op het kind projecteert. Alleen zo kan het kind overleven, maar het bouwt daarmee ook een muurtje om zichzelf heen. Door de ongewenste delen van zichzelf te ontkennen, raakt het (een deel van) zichzelf kwijt.

Onecht zelf

Dit alles kan (maar het hoeft niet!) leiden tot de ontwikkeling van een zogenaamd onecht zelf: het kind en later de volwassene laat puur en alleen zien wat er van hem door zijn ouders wordt (werd) verwacht. In zulke mate dat hij helemaal niet meer weet wie hij werkelijk is en wat zijn ware behoeftes zijn. Je kunt je voorstellen dat deze kinderen van behoeftige ouders, op deze manier zelf behoeftige ouders worden die voortdurend bevestiging nodig hebben van hun omgeving.

Oorzaken van narcisme

Als je in dit licht mijn eerdere artikelen over de kenmerken van narcisme en het masker van de narcist leest, dan begrijp je dat een narcistische persoonlijkheidsstoornis op deze manier kan ontstaan. Hoewel men het er niet over eens is wat de oorzaken van narcisme zijn en er bijvoorbeeld mensen zijn die beweren dat er een genetische component is, gaat narcisme in de kern over het verlies van het ware zelf en de creatie van een onecht zelf.

En dat kan natuurlijk de verschillende oorzaken hebben die men zo aanwijst als oorzaken van narcisme. Zo zegt men dat verwaarlozing, misbruik of trauma oorzaken kunnen zijn. Maar ook bijvoorbeeld kinderen die geïdealiseerd worden door hun omgeving en niet verantwoordelijk gehouden worden voor hun daden. In alle gevallen voelt het kind zich genoodzaakt om zichzelf te ontkennen en af te schermen.

Normale gezinnen

Daarnaast spreekt men over studies waarbij narcisten uit normale gezinnen kwamen. Maar wat is een ‘normaal’ gezin eigenlijk? Er zijn nu eenmaal genoeg gezinnen waarin gebrek aan respect voor de eigenheid van het kind, (subtiele) manipulatie en prestatiedruk ‘normaal’ worden gevonden. En deze kinderen zeggen als ze eenmaal volwassen zijn meer dan eens dat ze een prima jeugd hebben gehad met ouders die het beste met ze voorhadden, zich lang niet altijd realiserend dat ze daarvoor (een deel van) zichzelf hebben moeten ontkennen.

Diep gekwetst kind

Als je je realiseert dat achter de persoon die lijdt aan een narcistische persoonlijkheidsstoornis, eigenlijk een diep gekwetst kind schuilt dat zichzelf heeft moeten ontkennen en een onecht zelf heeft moeten creëren om te kunnen overleven, dan begrijp je beter dat je eigenlijk niet kunt spreken over een good guy (het slachtoffer) en een bad guy (de narcist). Ooit was de narcist zelf slachtoffer, al kun je hiermee natuurlijk op geen enkele manier narcistisch gedrag goedpraten en blijft het belangrijk dat je er afstand van neemt.

Het label narcisme

Hoewel ik het label ‘narcist’ en ‘narcisme’ zelf gebruik omdat het een hoop verheldering kan geven en men nu eenmaal op het internet zoekt op deze term, heb ik daarom ook zo mijn bezwaren tegen het gebruik ervan. Het label ‘narcist’ doet geen recht aan het gewonde en geminachte kind dat achter de façade schuilt. Er klinkt minachting uit, terwijl juist minachting (namelijk de minachting voor het kind dat het ooit was) ervoor heeft gezorgd dat het kind zichzelf heeft moeten ontkennen.

Een label kent daarnaast geen gradaties en geeft geen ruimte voor de mogelijkheid om te groeien of te veranderen: je bent een narcist of je bent het niet. Maar zo is het niet helemaal. Iedereen heeft wel narcistische trekjes en iedereen heeft wel delen van zichzelf moeten ontkennen. Zoals al elders gezegd is narcisme een spectrumstoornis: er zijn gradaties in hoe ver iemand van zichzelf verwijderd is geraakt. En als de muur die iemand om zich heen gebouwd heeft erg dik is, dan is dat omdat daar een hele dikke laag pijn en verdriet onder zit. Lang niet iedereen durft het aan om die pijn aan te gaan. Dat verklaart waarom narcisten dikwijls niet open staan voor therapie of tijdens de therapie hun narcistische spelletjes voortzetten.

Hoewel ik de termen ‘narcist’ en ‘narcisme’ zal blijven gebruiken omdat het anders lastig wordt om erover te schrijven, is het dus best een ingewikkeld verhaal, dat af en toe genuanceerd mag worden.

Kind van een narcist

Zoals al eerder gezegd: lang niet ieder kind van een narcistische ouder ontwikkelt zelf een narcistische persoonlijkheidsstoornis (een onecht zelf), al bestaat die mogelijkheid. Wel heeft een kind van een narcist onvermijdelijk delen van zichzelf moeten ontkennen, emoties moeten verdringen die het in het lichaam opgeslagen heeft en al vroeg beperkende overtuigingen opgedaan. Kinderen van narcisten hebben vaak last van minderwaardigheidsgevoelens waar ze maar moeilijk afkomen.

Loskomen van je ouders

Deze kinderen komen meestal moeilijk los van hun ouder: ook op latere leeftijd blijven ze zich aanpassen aan de wensen van hun ouder óf ze gaan ogenschijnlijk hun eigen weg maar kunnen tot op late leeftijd diep geraakt worden door het gedrag van hun vader of moeder. Echt vrij voelen ze zich niet. Diep vanbinnen hopen ze vaak nog de liefde en goedkeuring van hun ouders (of van hun partner of kinderen!) te krijgen waar ze altijd zo naar verlangd hebben.

Helen

In mijn praktijk help ik (volwassen) kinderen maar ook (ex-)partners van narcisten hun eigen verlangens en onvervulde behoeftes opnieuw te ondekken en de emoties te ontladen die in het lichaam opgeslagen zijn. We werken aan overtuigingen en aan het openbouwen van een gezonde eigenwaarde. Ik help te ontdekken wat het betekent om in je kracht te staan. Om werkelijk vrij te kunnen zijn en in contact met jezelf, is het van essentieel belang dat je inzicht krijgt in je geschiedenis en leert rouwen om wat er niet was. Als je dit niet doet, zal het verleden je onvermijdelijk blijven beïnvloeden.

Ik gebruik tijdens de sessies een combinatie van coaching, hypno-/regressietherapie-technieken (Journey) en Systemisch Werk (familieopstellingen). Heb je vragen of wil je weten wat ik voor jou kan betekenen? Neem gerust contact met me op. Ik vind het altijd fijn om je te woord te staan.

Wil je een keer per maand een artikel als deze in je mailbox ontvangen?

Meld je aan voor mijn gratis online mini-cursus Bewust Opruimen. Dan kom je op mijn maillijst te staan. Je krijgt eerst de minicursus in vier opeenvolgende dagen en daarna maandelijks een artikel. In de minicursus zit onder andere een mooie geleide meditatie die je helpt om emoties die je in je lichaam hebt opgeslagen te ontladen.